Cyberprzemoc czyli (nie)bezpieczne dzieci w sieci

Ewa Prusicka

Czas czytania: 7min.

Kategoria: Społeczeństwo

Cyberprzemoc czyli (nie)bezpieczne dzieci w sieci

Obecnie media oraz urządzenia, dzięki którym mamy możliwość korzystania z nich odgrywają bardzo dużą rolę w życiu człowieka. Tak naprawdę ciężko wyobrazić sobie funkcjonowanie bez nich, ponieważ są niezbędne na bardzo wielu płaszczyznach życia codziennego. Trudno nie zgodzić się również z tym, że wiele ułatwiają. Dzięki nim możemy na przykład robić zakupy czy wykonywać przelewy bez wychodzenia z domu, możemy kontaktować się z bliskimi w dowolnym momencie, mamy bezproblemowy dostęp do wiadomości, książek i wielu innych rzeczy, a co współcześnie daje olbrzymi komfort- możliwość wykonywania pracy z domu, co szczególnie w czasie pandemii okazało się ogromnym udogodnieniem. W wyniku pandemii do sieci przeniosło się również nauczanie, spotkania ze znajomymi, przez co ludzie więcej czasu zaczęli poświęcać na korzystanie z dóbr nowych technologii. Nie należy także zapominać, że poza wymienionymi zaletami media pełnią także inne role. Śmiało można powiedzieć, że kreują one rzeczywistość i wyznaczają trendy. Technologia się rozwija, pojawiają się coraz to nowsze i bardziej wyspecjalizowane urządzenia, narzędzia i przede wszystkim możliwości. Aktualnie dostępne media poszerzają i modyfikują przestrzeń życia, w szczególności w przypadku dzieci i młodzieży, co nadaje inny wymiar dzieciństwa. Przede wszystkim warto podkreślić, że w dzisiejszych czasach dziecko wzrasta w tej przestrzeni i dla niego jest to naturalny element, który wraz z upływem lat poza oferowaniem rozrywki staje się ważnym środowiskiem społecznego funkcjonowania, zawierania znajomości i budowania relacji z innymi ludźmi. Wszystko to brzmi bardzo nowocześnie, pokazuje, że człowiek idzie z duchem czasu, jest otwarty na pojawiające się nowinki niezależnie od wieku. Właśnie to jest kluczowe- od wieku. W momencie, kiedy zapytalibyśmy dziecko o to co można znaleźć w Internecie, z pewnością usłyszelibyśmy, że wszystko. W tym momencie należy zadać sobie pytanie czy to wszystko jest dla dziecka po pierwsze odpowiednie, a po drugie bezpieczne. Nie sposób dziś uniknąć korzystania z nowych technologii, służących przekazywaniu informacji i wzajemnemu komunikowaniu się, natomiast należy uświadomić sobie, że ta przestrzeń stwarza wiele zagrożeń, o których głównie dzieci i młodzież często nie mają pojęcia. Wielu ludzi pod postacią zagrożenia w tym kontekście myśli zapewne  o różnorakich formach działań dorosłych przeciwko dzieciom (np. pedofilia). Jest to jak najbardziej odpowiednie skojarzenie, natomiast obecnie coraz wyższą pozycję zajmuje również przemoc z użyciem nowych mediów elektronicznych, a dokładniej cyberprzemoc (w języku angielskim ,,cyberbullying’’, gdzie człon ,,cyber’’ odnosi się do internetu i cyberprzestrzeni, a ,,bullying’’ oznacza nękanie, dręczenie). 


Jakie są przykłady cyberprzemocy?

Podstawowymi formami zjawiska cyberprzemocy są nękanie, zastraszanie, szantażowanie, oczernianie, publikowanie lub rozsyłanie ośmieszających, kompromitujących informacji, zdjęć, filmów, podszywanie się w sieci pod kogoś wbrew jego woli czy też umieszczanie obraźliwych komentarzy, włamania na konta w celu wyrządzenia krzywdy, sprawienia przykrości innej osobie za pośrednictwem mediów społecznościowych, komunikatorów, czatów, aplikacji, poczty elektronicznej czy też blogów. Lista form nie jest oczywiście zamknięta, ponieważ wraz z rozwojem internetu oraz kreatywnością ludzi z niego korzystających ulega ona rozbudowywaniu. Za z pozoru delikatniejszą formę cyberprzemocy uznawany jest hejt. Mowa tutaj o umieszczaniu w sieci nieprzyjaznych, a często wręcz przepełnionych nienawiścią komentarzy, zdjęć czy też filmów. Seksting i cyberstalking są kolejnymi formami cyberprzemocy. Seksting to nic innego jak forma komunikacji elektronicznej, która związana jest z przesyłaniem nagich lub półnagich zdjęć czy też innych treści z tym związanych. Cyberstalking natomiast odnosi się do uporczywego nękania i prześladowania ofiary za pomocą mediów elektronicznych. 


Czym charakteryzuje się cyberprzemoc? 

Z pewnością najbardziej cenioną cechą wśród sprawców jest anonimowość. Tylko czy w internecie istnieje coś takiego jak anonimowość? Nie! W internecie nikt nie jest anonimowy. Sprawcy jednak często nie zdają sobie sprawy z powagi sytuacji i przede wszystkim z tego, że są anonimowi tylko pozornie, do pewnego momentu. Możliwość stosowania przemocy za pośrednictwem urządzeń elektronicznych daje fałszywe poczucie bezkarności i zwiększa odwagę, często popycha do działań, na które sprawca nie zdecydowałby się stając z ofiarą twarzą w twarz. Bardzo łatwo z poziomu kanapy pod nieznaną nazwą użytkownika celowo napisać obraźliwy komentarz czy wiadomość, jeden, drugi, kolejny raz- i tak codziennie. Incydenty te są zatem powtarzane, tylko w jakim celu? Tak jak już wcześniej było wspomniane w celu wyrządzenia krzywdy, sprawienia przykrości innej osobie (oczywiście z wykorzystaniem internetu, urządzenia elektronicznego- to właśnie odróżnia tą formę przemocy od przemocy w rozumieniu tradycyjnym). Warto uświadomić sobie jaki zasięg mają takie działania. Tak naprawdę ciężko jest wyszczególnić obszary prywatności, w których nie może pojawić się cyberprzemoc. Dostęp do komentarzy i innych treści mogących upokorzyć drugą osobę ma najczęściej nieograniczona liczba osób, a co istotne nigdy nie mamy pewności, że to co zostało przez nas umieszczone w sieci zostało trwale usunięte. Może być tak, że setki czy tysiące osób zdążyły to zapisać i mogą rozpowszechniać dalej, co gorsza dodatkowo krzywdząc jeszcze inne osoby. Skala problemu jest ogromna, a najczęściej osoby, które mogłyby pomóc są w przestrzeni elektronicznej nieobecne. Dzisiejsza młodzież bardzo sprawnie porusza po sieci i dorośli tracą nad tym kontrolę. To też jest czynnik w pewnym sensie ośmielający młodych ludzi do podejmowania przemocowych działań, ponieważ rodzicom czy nauczycielom trudniej jest zauważyć taki problem i zareagować. W konsekwencji ofiara zostaje sama ze skutkami agresywnych działań. Najgorsze jest to, że może być nękana o każdej porze i w każdym miejscu, nie może czuć się bezpieczna nawet we własnym domu, nie ma dokąd uciec. Często dziecko zwyczajnie wstydzi się zwrócić z takim tematem do osoby dorosłej (np. psychologa dziecięcego), czuje się bezradne jednak z drugiej strony obawia się konsekwencji, odwetu ze strony agresora i zwyczajnie łudzi się, że wszystko minie. Sprawcy skupiają się sile emocjonalnej, dominacji, możliwości zmanipulowania innych na rzecz działania na szkodę ofiary, dlatego ciężko nawet wyobrazić sobie co musi dziać się w głowie takiego młodego człowieka. Sprawcami częściej stają się dzieci, które łatwo wpadają w agresję, sami padają jej ofiarami ze strony np. rodziców, mają trudności z respektowaniem norm i zasad, nie postrzegają przemocy w negatywny sposób, przebywają między ludźmi, którzy prześladują innych, są mniej niż rówieśnicy związani ze środowiskiem szkolnym, myślą źle o innych, ich rodzice są mniej zaangażowani w ich sprawy, w ich domach nie obowiązują zasady dotyczące korzystania z internetu, uzyskują niższe wyniki w nauce, obawiają się, że same staną się ofiarą, co wpływa na  decyzję  o przyłączeniu się do dręczycieli. Bywa również tak, że dziecko podejmuje się pewnych działań nieumyślnie, nie zdając sobie sprawy, że niewinny żart może być rodzajem cyberprzemocy i może nieść ze sobą szereg przykrych konsekwencji. Należy mieć na uwadze, że nie tylko dzieci są sprawcami, zdarza się, że po jednej stronie komputera znajduje się osoba dorosła, a po drugiej dziecko, które nie zdaje sobie sprawy, że nie ma do czynienia z rówieśnikiem. Z kolei dzieci, które padają ofiarami cechują następujące czynniki ryzyka: są postrzegane jako gorsze, różniące się od pozostałych np. w wyniku noszenia niemodnych ubrań, okularów czy kwestiami związanymi np. z problemami z nadwagą, są uważane za niezdolne do obrony, słabsze, mają problemy emocjonalne, odczuwają lęk, są wycofane, mają niskie poczucie własnej wartości; nie posiadają zbyt wielu przyjaciół, są nowymi uczniami w danej szkole, są postrzegane jako irytujące. Należy jednak pamiętać, że występowanie u dziecka któregokolwiek z wymienionych czynników nie oznacza, że będzie ono ofiarą czy sprawcą. Osoba doświadczająca cyberprzemocy boryka się z poczuciem wstydu, bezradności, spadkiem poczucia własnej wartości, lękiem, obniżeniem nastroju, często bezsennością, izoluje się od ludzi i zamyka w sobie. Zdarzają się sytuacje, które kończą się próbą samobójczą lub samobójstwem, dlatego należy przeciwdziałać wszystkim możliwym formom cyberprzemocy. Wyrażanie sprzeciwu wobec zaobserwowanych jej aktów i stawanie w obronie ofiar to jeden z najskuteczniejszych sposobów powstrzymania agresji. 


Co należy robić z cyberprzemocą?

Zgłaszać! Niezależnie od tego czy jest się ofiarą czy świadkiem. Należy pamiętać o tym, że:

*Dzieci powinny być uświadamiane, że po zaobserwowaniu działań związanych z cyberprzemocą należy z poinformować o tym rodzica, nauczyciela bądź inną osobę dorosłą oraz że na przemoc nie wolno odpowiadać tym samym. 

*Większość portali społecznościowych w swoich regulaminach ma zapisy dotyczące cyberprzemocy, tak więc Jeśli widzimy, że na danym portalu dochodzi do zachowań przemocowych zgłaszajmy to administratorowi strony i żądajmy interwencji. Tego typu zgłoszenia może dokonać każdy kto jest świadkiem takich działań, nie tylko ofiara. 

*Dowody cyberprzemocy warto zapisywać, wystarczy zrobić zrzut ekranu. 

*Treści otrzymywanych wiadomości wystarczy zapisać w pamięci urządzenia.

*Poważne przypadki cyberprzemocy takie jak np. groźby karalne powinny zostać zgłoszone na Policję.

*Do naszej dyspozycji jest również zespół ekspertów NASK ,,Dyzurnet.pl’’ działający na rzecz tworzenia bezpiecznego Internetu oraz Telefony Zaufania.

 

Podsumowując, nowe technologie niosą ze sobą zarówno wiele korzyści jak i wiele zagrożeń. Ich rozwój wiele nam ułatwia, ale w pewnych sytuacjach działa na naszą niekorzyść. Cyberprzemoc jest zjawiskiem, które staje się coraz bardziej powszechne i trudno nad nim zapanować. Bezpieczeństwo w internecie stanowi ogromne wyzwanie dla współczesnego świata. Należy więc być czujnym, ponieważ każdy użytkownik internetu jest narażony na stanie się ofiarą, natomiast w szczególności są to dzieci i młodzież. Spędzają w sieci zdecydowanie więcej czasu i przede wszystkim są bardziej ufne i podatne na przyswajanie zachowań, które mogą zaobserwować w internecie. Bardzo ważne jest więc uświadamianie ich na temat zagrożeń oraz przestrzegania w jaki sposób można sobie z nimi radzić, interesowanie się tym co dziecko robi, z jakich portali korzysta, w jakim stopniu angażuje się w kontakty internetowe, a w szczególności nauczyciele i psychologowie powinni zwracać uwagę na relacje rówieśnicze, ponieważ w przypadku zauważenia wrogich czy agresywnych zachowań  istnieje ryzyko ich obecności również w internecie. Co istotne, za stosowanie cyberprzemocy grozi odpowiedzialność karna, dlatego należy kontrolować swoje działania.


Bibliografia:

Siemieniecka D, Skibińska M, Majewska K, Cyberagresja- zjawisko, skutki, zapobieganie, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2020

Waligóra-Huk A., Cyberprzemoc wśród młodzieży szkół wiejskich, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2015

https://www.gov.pl/web/cyfryzacja

Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny. Nie może być traktowany jako źródło diagnozy. Nie stanowi on jakiejkolwiek porady medycznej. Pamiętaj, że każdy przypadek jest indywidualny. W przypadku problemów z własnym zdrowiem, celem uzyskania właściwych informacji każdorazowo należy skonsultować się z profesjonalistą.

Autor

Ewa Prusicka

Z wykształcenia jestem kryminologiem oraz magistrem bezpieczeństwa wewnętrznego, aktualnie również studiuję psychologię. Wiąże się ono z moimi zainteresowaniami, dlatego rozwój w obszarze kryminologii i psychologii przynosi mi wiele satysfakcji. Nie jest mi obca tematyka zaginięć, ponieważ do niedawna aktywnie działałam w tej sferze. Czymś co nigdy mnie nie nudzi jest zdecydowanie true crime, w każdej postaci.

Przeczytaj również

MEDIA SPOŁECZNOŚCIOWE A SAMOOCENA

Media społecznościowe a samoocena - kiedy porównywanie się staje się pułapką?

Obserwując rozwój świata, trudno nie zauważyć, że w ostatnich latach Internet ma...

cyberprzemoc - zagrożenie dla dzieci

Cyberprzemoc czyli (nie)bezpieczne dzieci w sieci

Obecnie media oraz urządzenia, dzięki którym mamy możliwość korzystania z nich o...